Treft de kinderbescherming schuld?
Bij een vechtscheiding kan een van de ouders zover gaan dat de eigen kinderen worden vermoord uit haat tegen de ex partner. Vaak is daar een lange geschiedenis aan vooraf gegaan met helse ruzies over de omgangsregeling, conflicten ten gevolge van tegengestelde opvattingen over de opvoeding en aantijgingen dat de andere partij de kinderen opstookt tegen de ex partner. De kinderen zitten met een diep loyaliteitsconflict en worden soms zodanig gemanipuleerd dat ze niet meer naar de andere ouder wensen te gaan.
De Raad voor de Kinderbescherming en Bureau Jeugdzorg raken er op een gegeven moment bij betrokken. Als iets heel ernstigs gebeurt, wordt vaak in de media met de vinger gewezen naar deze instanties. Het lijkt mij gevaarlijk om op basis van een incident deze instanties te veroordelen. Stel dat in honderd andere gevallen de hulpverleners erin zijn geslaagd de ouders tot een vergelijk te laten komen, terwijl in één geval het helemaal fout loopt. We moeten daarom inzicht verwerven in de werkwijze in het algemeen, vooraleer met een oordeel te komen.
In mijn orthopedagogische praktijk word ik regelmatig om advies gevraagd door een ouder die in een vechtscheiding verwikkeld is. Deze situaties vind ik het moeilijkst om op te lossen (zie mijn tekst over de omgangsregeling: LINK). Alleen al door het feit dat een van de ouders mij om advies vraagt, word ik door de andere als partijdig beschouwd. Als volwassen mensen ruzie maken over de hoofden van hun kinderen heen en hun kinderen daarbij betrekken, - terwijl iedereen kan zien dat de kinderen er zwaar onder lijden -, en niet zelf tot bezinning kunnen komen: wie is in staat de ouders tot rede te brengen? Het is niet voor niets dat soms tien verschillende hulpverlenende instanties bij hetzelfde gezin zijn betrokken. Iets wat uiteraard altijd vermeden moet worden, want precies deze gezinnen hebben grote behoefte aan duidelijkheid.
Een normaal mens kan niet tegen het verdriet en de tranen van een kind. Welke ouder is dan toch in staat uit haat tegen de ex het kind ongelukkig te maken en in het uiterste geval te vermoorden? Dit is het toppunt van egoïsme en deze ouders moeten wel erg gestoord zijn. De voorgeschiedenis van deze ouders zal wellicht een en ander kunnen verklaren, maar er is geen dwingende wetmatigheid die ouders aanzet tot mishandeling en verwaarlozing van de eigen kinderen. Ook de omstandigheden zouden ter verklaring ingeroepen kunnen worden, bijvoorbeeld het isolement van het gezin of de ouders die onder grote druk staan door financiële zorgen of problemen op het werk. Ook hier is er geen dwingende wet die het drama kan verklaren. De meeste gescheiden ouders die in dezelfde omstandigheden verkeren, zullen nooit hun kinderen leed aandoen en zullen zoeken naar compromissen met de ex partner. Kortom, er is ook iets als de vrije wil en de ouder die de eigen kinderen doet lijden is er dan ook verantwoordelijk voor. De schuld kan niet worden gelegd in de omgeving of bij de instanties die het gezin hebben begeleid.
Een en ander neemt niet weg dat bij elk ernstig en dramatisch incident tot op de bodem onderzocht moet worden of het niet vermeden had kunnen worden. Wat mogen we bijvoorbeeld verwachten van Bureau Jeugdzorg bij vechtscheidingen die dreigen uit de hand te lopen ten koste van de kinderen? Ik som de belangrijkste criteria op voor dit onderzoek:
1. Heeft de hulpverlener alle partijen gehoord? Heeft elke ouder het gevoel dat zij of hij werd gehoord? Voelen zij zich met respect behandeld? Dit komt er op neer dat de hulpverleners in Bureau Jeugdzorg de juiste basishouding moeten weten in praktijk te brengen, ook ten aanzien van ouders die de hulpverlener het bloed van onder de nagels kunnen halen (zie mijn tekst over de basishouding van de hulpverlener LINK).
2. Hoeveel gevallen van vechtscheidingen zijn door deze instelling het afgelopen jaar behandeld? Met welk resultaat?
3. Zijn de criteria om ouders het contact met het kind te ontzeggen voldoende geëxpliciteerd? Geldt dit ook voor situaties waarbij beide ouders contact mogen behouden?
4. Als het onmogelijk lijkt tot een compromis met de ouders te komen, is voldoende overleg gepleegd met een gedragsdeskundige? Krijgen de individuele hulpverleners voldoende ondersteuning vanwege de staf en binnen hun team, vooral in gevallen waar de problemen dreigen te escaleren?
5. Wordt binnen Bureau Jeugdzorg de begeleiding van deze gezinnen toevertrouwd aan medewerkers die bewezen hebben er goed mee te kunnen omgaan en redelijke resultaten te bereiken?
6. Wordt in deze gevallen de kinderrechtbank voldoende en correct geïnformeerd?
Tot slot lijkt het mij van belang dat in de opleidingen de toekomstige hulpverleners goed voorbereid worden op het werken met gezinnen met zeer complexe problematiek.